Płomiennice pod lupą: dlaczego oznaczanie gatunku nie jest proste

Tak trochę na czasie, ale nie bez powodu.
Do myślenia dał mi komentarz pod zdjęciem płomiennicy: „Skąd pewność, że to płomiennica zimowa?” Pytanie padło od osoby, którą uważam za bardzo kompetentną, więc potraktowałem je poważnie. Zacząłem przeglądać grupy i rzeczywiście — wiele osób ogranicza się do oznaczenia rodzaju (płomiennica), ewentualnie dodając, że „najpewniej zimowa”. Oczywiście nie wykluczam, że są osoby, które potrafią oznaczyć gatunek z pełną pewnością.
I tak zaczęła się moja mała wyprawa w świat płomiennic.
Okazuje się, że gatunków jest więcej, niż mogłoby się wydawać, a makroskopowo są naprawdę trudne do rozróżnienia. Opisy sugerują, że poza wielkością kapelusza różnice są minimalne. Wszystkie przechodzą przez różne odcienie żółtego, więc skąd pewność, że patrzymy akurat na ten gatunek, a nie formę przejściową innego? Trzony zachowują się podobnie u wszystkich. Można próbować zaczepić się o blaszki — ich kształt czy barwę — ale i tu bywa różnie.
W przypadku grzybów opisy zawsze są w pewnym stopniu subiektywne, a natura nie działa w trybie „kopiuj–wklej”. W obrębie jednego gatunku zdarzają się różnice, a czasem wręcz ewenementy.
Płomiennice w Polsce
W naszym kraju występują cztery gatunki:
1. Płomiennica zimowa (Flammulina velutipes) i jej odmiana biała (F. velutipes var. lactea)
2. Płomiennica letnia (Flammulina fennae)
3. Flammulina ononidis
4. Flammulina elastica
W zestawieniu uwzględniam również gatunki notowane w Europie. Po pierwsze — dla porównania. Po drugie — nie wierzę, że grzyby znają granice. Kto wie, może ktoś trafi w Polsce na gatunek jeszcze nieodnotowany. Tym bardziej że wiele z nich to stosunkowo nowe taksony, prawdopodobnie wyodrębnione z Flammulina velutipes.
Płomiennica zimowa — kilka ciekawostek
To wyjątkowy grzyb zimowy.
Podczas mrozów zatrzymuje wzrost, a gdy temperatura rośnie — wraca do życia i rośnie dalej.
Wyizolowano z niej flammulinę, antybiotyk badany pod kątem zwalczania sarkomy. W medycynie ludowej przypisuje się jej działanie przeciwzapalne.
Jest też po prostu smaczna.
Do jedzenia nadają się kapelusze — trzon jest twardy i łykowaty.
Wartości odżywcze (w 100 g):
• Żelazo: 1,2 mg
• Witamina D: 5 IU
• Witamina B6: 0,1 mg
• Witamina B12: 0 µg
• Magnez: 16 mg
Zawiera również związki wspierające odporność i pomagające w walce z chorobami cywilizacyjnymi, np. stresem.
Na co uważać?
Podczas poszukiwań płomiennicy trzeba uważać, by nie pomylić jej z innymi grzybami rosnącymi w wiązkach na drewnie. Szczególną uwagę warto zwrócić na:
• Hełmówkę jadowitą (Galerina marginata) — śmiertelnie trującą
• Maślankę wiązkową (Hypholoma fasciculare) — bardzo gorzką i trującą