Łuszczak zmienny, z czym nie pomylić

Łuszczak zmienny (Kuehneromyces mutabilis (Schaeff.) Singer & A.H. Sm.), łuskwiak zmienny

 

Skoro grzyb jadalny, to co tu się wyprawia? 

Często pierwsza ocena opiera się na kapeluszu — a w skrajnych przypadkach tylko na nim.

A ten grzyb potrafi czasem wyglądać jak dwa inne gatunki, które dla naszego zdrowia są zdecydowanie mniej przyjazne. Czasem przez podobieństwo morfologiczne, a czasem przez samo miejsce występowania.

 

Zaczynamy. 

 

Łuszczak zmienny to gatunek, na który zdecydowałem się dopiero późną jesienią. Jako początkujący grzybiarz miałem obawy, brak wiedzy i spore opory przed pierwszą próbą. Gdy po raz pierwszy zabrałem go do domu, były już przymrozki — dlatego teraz z jeszcze większą niecierpliwością czekam, aż znów pojawi się w moim lesie.

A wszystko dlatego, że znokautował konkurencję i awansował do pierwszej piątki moich ulubionych grzybów. Wspaniały smak, intensywny, charakterystyczny aromat i ciekawa konsystencja robią swoje.

 

Spotkamy go w lasach liściastych lub mieszanych, na pniach i gałęziach obumarłych drzew liściastych (sporadycznie iglastych). Zazwyczaj rośnie w dużych ilościach. I właśnie w takich skupiskach mogą zdarzyć się pomyłki.

 

Z czym go nie pomylić?

 

W wiązkach przy pniach, w tym samym środowisku, możemy trafić na maślanki (kiedyś nazywane łysiczkami):

– maślankę wiązkową (Hypholoma fasciculare),

– maślankę ceglastą (Hypholoma lateritium),

– maślankę łagodną (Hypholoma capnoides).

 

O ile ta ostatnia jest jadalna, na pozostałe trzeba uważać.

Maślanka wiązkowa jest uznawana za trującą i może powodować poważne zaburzenia układu pokarmowego. Raczej nie grozi nam śmiertelne niebezpieczeństwo, ale na pewno nie będzie to miłe doświadczenie.

Maślanka ceglasta (niejadalna) i wiązkowa są gorzkie — więc jeśli przez pomyłkę trafiłyby do koszyka zamiast łuszczaka, powinniśmy to wyczuć.

 

Większe zagrożenie: hełmówka jadowita (Galerina marginata)

 

To grzyb zawierający amanitynę — toksynę, która może uszkodzić nerki i wątrobę. Objawy zatrucia pojawiają się późno, bo po 6–8 godzinach od spożycia.

Hełmówkę również znajdziemy na powalonych pniach, ale najczęściej drzew iglastych. Pojawia się później niż łuszczak — od lata do jesieni (łuszczak występuje już wiosną).

Może rosnąć w grupach lub wiązkach i w skrajnych przypadkach wyglądać bardzo podobnie.

 

To jednak nie są grzyby, których nie da się odróżnić bez specjalistycznego sprzętu czy nadzwyczajnej wiedzy.

Ale jeśli mamy choć cień wątpliwości — rezygnujemy ze zbioru.

 

Kilka praktycznych wskazówek

 

– Łuszczak zmienny rośnie głównie na drzewach liściastych

(hełmówka — na iglastych).

– Pierścień u łuszczaka jest brązowy

(u hełmówki biały, zwisający).

– Trzon łuszczaka ma łuseczki poniżej pierścienia

(hełmówka ma białe włókienka).

– Zapach łuszczaka jest przyjemny, grzybowy

(hełmówka bywa opisywana jako mączna — nie potwierdzam, nie miałem „przyjemności”).

– Łuszczak często rośnie w dużych grupach

(hełmówka zwykle w mniejszych, choć to nie jest pewny wyznacznik).

 

Maślanki nie mają pierścienia, a ich trzon jest gładki lub pokryty włókienkami przy podstawie.

 

Hełmówce poświęcimy jeszcze osobny wpis — zwłaszcza ze względu na jej podobieństwo do płomiennicy zimowej.

 

Warto poznać łuszczaka zmiennego, bo to naprawdę bardzo smaczny grzyb, a mnie dodatkowo skradł serce.